اندیشه

همه ما تصور می‌کنیم اگر شادتر باشیم، پول بیشتری داشته باشیم یا به موفقیت برسیم، زندگی خوبی خواهیم داشت. اما ارسطو بیش از ۲۳۰۰ سال پیش دیدگاه متفاوتی ارائه کرد؛ دیدگاهی که امروز هم شگفت‌آور و کاربردی است.

او در اوج شهرت و اعتبار علمی قرار داشت، اما همه چیز را پشت سر گذاشت تا آرامشی را بیابد که در دانش و قدرت پیدا نمی‌کرد.

جهل به‌عدم دانش یا آگاهی اطلاق می‌شود. جاهل، می‌داند که نمی‌داند یا جهل مرکب دارد. چگونه دچار جهل مرکب نشویم؟

ایده‌ مبدعانه شانتال  «موف» این است که امر سیاسی پدیده‌‌ای حول رقابت است. ما با دشمن طرف نیستیم بلکه با «رقیب» طرف هستیم که یک «دیگریِ» جذب‌ناشدنی است ضمن آنکه قرار نیست رقابت به حذف رقیب منجر شود.

دهان‌های خندان و چهره‌هایی که لبخند می‌زنند در سراسر آثار آلبر کامو حضوری پررنگ دارند. با وجود فراوانی این تصویر و شیوه‌های پیچیده و جذابی که کامو از آن بهره می‌گیرد، پژوهشگران اندکی به بررسی این جنبه از تصویرپردازی او پرداخته‌اند. برای کامو، دهان انسان (به‌ویژه دهانی که لبخند می‌زند یا می‌خندد) تنها یک جزئیات ظاهری نیست، بلکه به موتیفی عمیق برای اندیشیدن به مهم‌ترین دغدغه فلسفی او، یعنی «امر پوچ»، تبدیل می‌شود.

سال‌ها تجربه جنگ به من آموخته که خون مردان را گاه می‌توان پشت سر گذاشت، اما خون کودکان راه خود را پیدا می‌کند.

فلسفه ذهن به پرسش‌هایی می‌پردازد که برای همه ما آشنا و جذاب‌اند: آگاهی چیست؟ افکار و احساسات ما چگونه با بدنمان ارتباط پیدا می‌کنند؟ آیا ممکن است روزی یک ماشین بتواند فکر کند یا احساس داشته باشد؟

بسیاری از گفته‌های فیلسوفان یونانی، تنها در چند کلمه، پرسش‌هایی بسیار بزرگ درباره واقعیت، شناخت، اخلاق، آزادی و معنای زندگی مطرح می‌کنند.

در این کتاب، نویسنده کوشش می‌کند ما را به اندیشیدن درباره واقعیت‌ها وادارد تا نگاه خودمان را تغیر دهیم. زیرا بسیاری از ناآرامی‌ها و نارضایتی‌هایِ ما به خاطرِ نگرشِ خودِ ماست.

آناکسیمنس، مردی از شهر پرجنب‌وجوش ملتوس در سواحل غربی آناتولی، به اطراف خود نگاه کرد و گفت: «همه این‌ها را می‌بینید؟ زمین، دریا، آتش، شما و من؟ همه از هوا ساخته شده‌اند.» به همین سادگی. البته موضوع کمی پیچیده‌تر از این بود.

اندیشیدن درباره مرگ و معنای زندگی و رابطه این دو، پیوسته همراه انسان بوده و از آغاز خلقت بشر تاکنون وجود داشته است. در طول تاریخ ادبیات کشورمان چه کسی را بهتر از مولانا می‌توان یافت که درباره مرگ و زندگی سخن گفته باشد؟

امپدوکلس، که در نقطه تلاقی کیهان‌شناسی یونان باستان و زیست‌شناسی اولیه قرار می‌گیرد، بیشتر به‌خاطر پیشنهاد این ایده شناخته می‌شود که همه جهان از چهار «ریشه» تشکیل شده است. گفته می‌شود امپدوکلس تعمدا خود را در کوه اتنا انداخت تا الوهیت خود را ثابت کند و تنها یک صندل برنزی از او باقی ماند.

گذار از قرون وسطی به دوران مدرن، یکی از بنیادی‌ترین تحولات تاریخ فلسفه به شمار می‌رود. فلسفه قرون وسطی اگرچه اغلب دوره‌ای راکد و فاقد پویایی فکری تصور شده، اما در واقع سنتی غنی و پیچیده بود که مباحث بعدی درباره عقل، ایمان، معرفت و واقعیت را شکل داد. با دگرگونی شرایط سیاسی، علمی و فرهنگی، اندیشه فلسفی در غرب به‌تدریج از چارچوب‌های الهیاتی فاصله گرفت و به سوی تأکید بر عقل انسانی و تجربه حرکت کرد. برای درک بهتر این تحول، باید به مسیر تکامل فلسفه از قرون وسطی تا مدرنیته نگاه کرد.

پس از آنکه ساموئل جانسون با دیدگاه فلسفی جرج برکلی آشنا شد، در واکنشی مشهور با تمام قدرت به یک سنگ لگد زد. این پاسخ تند و نمایشی جانسون به استدلال‌های برکلی درباره «ایده‌آلیسم» و انکار وجود ماده، به یکی از روایت‌های معروف تاریخ فلسفه تبدیل شد. جانسون پس از لگد زدن به سنگ و برخورد شدید با آن فریاد زد: «این‌گونه او را رد می‌کنم!» همین رفتار عجولانه بعدها نام او را وارد اصطلاحی فلسفی کرد که امروز «مغالطه توسل به سنگ» نامیده می‌شود.

از نظر امپدوکلس، عشق جهان‌ها را می‌سازد و ستیز آن‌ها را از هم می‌پاشد. به باور او، همه چیز در زندگی میان این دو نیروی جاودانه در حرکت است.

فلسفه به خصوص فلسفه عملی، برخلاف تصور برخی؛ مشتی گزاره‌های موهوم یا دشوار نیست و واقعا می‌تواند کاربردی باشد.

اگرچه ماکیاولی مدت‌ها به خاطر حمایت از روش‌های شیطانی و فرصت‌طلبانه در عرصه سیاست - که در کتاب «شهریار» شهرت یافت - شناخته شده است، اما دیدگاه‌های واقعی او چندان افراطی نبودند.

«آنتیستنِس» از چهره‌های مهم فلسفه‌ی یونان باستان، بنیان‌گذار مکتب «کلبی» یا «سگی» و آموزگار دیوژنِ سینوپی بود. او با جسارت، آداب و قوانین اجتماعی را به چالش کشید و زندگیِ مبتنی بر فضیلت و هماهنگ با طبیعت را ترویج کرد.

سال ۱۸۹۹، یکی از مهم‌ترین مدیران علمی آمریکا با اطمینان گفت: «هر چیزی که قابل اختراع بوده، اختراع شده است.» اما درست همان موقع، در گوشه‌ای از جهان، ذهن‌هایی آرام و بی‌سر‌و‌صدا داشتند وای‌فای، تماس تصویری و ماشین‌های هوشمند را تجسم می‌کردند. آن‌ها آینده را پیش‌بینی نکردند؛ آن را فهمیدند.

انسان‌ها همواره به دنبال پیدا کردن راز معمای خلقت در ایمان معنویت، اندیشه و استدلال فلسفی بوده‌اند. ما مدام از خود می‌پرسیم که هدف از خلقت انسان چیست؟